محمد قنبرى
263
شناخت نامهء كلينى و الكافى ( فارسى )
يا درجهء اطمينان روايى به پايه روايات فقهى كه مورد عمل فقهاى شيعه قرار مىگرفت ، نمىرسيد . درصد قابل توجهى از اين روايات و احاديث منبع سنى داشت و شيخ صدوق با انگيزههاى مختلف از اين گونه احاديث در كتابهاى خود بهره مىبرد . يكى از انگيزههاى مهم در نقل روايات با اصل سنى ، مناظرات و مجادلات مذهبى شيعه بر ضد سنيان بود ؛ بطورى كه براى اثبات عقايد شيعى دربارهء امامت و ولايت نياز به استناد به روايات مذهبى مورد قبول سنى در ميان شيعه به طور جدى احساس مىشد ؛ بنابر اين محدثان شيعى به نقل اين دسته از احاديث اهتمام نشان مىدادند . از ديگر سو ، انگيزه نقل احاديث اخلاقى كه بويژه در ميان محدثان سنى تمايل زيادى براى آن وجود داشت ، محدثانى مانند شيخ صدوق را وا مىداشت تا به نقل اين احاديث اقدام كنند . شيخ صدوق گاهى براى استفاده از اين منابع ، مستقيماً از يك شيخ و محدث سنى حديث ، روايت كرده است ، بويژه كه مىدانيم در بغداد و در مرتبهاى پايينتر در ديگر شهرهايى كه شيعيان حضور داشتند ، محدثان شيعى از محضر مشايخ سنى استفادهء علمى مىبردند و روايت حديث از سنيان امرى معمول ، دستكم در گونهاى از محدثان شيعى بود . گاهى هم شيخ صدوق با واسطه يك محدث شيعه و يا امامى از منابع حديث سنى استفاده كرده است . بويژه به دليل كثرت سفرهاى علمى شيخ صدوق در شهرهاى مختلف ايران ، ماوراء النهر و عراق امكان بهرهورى از مشايخ سنى و كتابخانهها و منابع مكتوب حديثى سنى براى او وجود داشته است . در ميان سنت حديثى سنيان ، به ويژه به دليل نقش محورى كوفه ، احاديثى با مضامين شيعى و يا منقول از امامان شيعه ، به خصوص امامان على ، باقر و صادق عليهم السلام ، در ميان دستكم طيفهايى از محدثان سنى روايت مىشد كه ناقلان اين احاديث عموماً به تمايلات شيعى از سوى سنيان متهم مىشدند . گاهى اين احاديث كه ريشه آنها دفاترى حديثى با اسنادهاى نزديك به محافل حديثى متمايل به شيعه در كوفه بود ، در مجاميع حديثى مهم اهل سنت نيز مجال ظهور مىيافتند . راويان و متخصصان اين گونه احاديث در سدههاى سوم و چهارم قمرى ( نهم و دهم ميلادى ) در شهرهاى مختلف ايران و عراق و از همه مهمتر در شهرهاى كوفه و بغداد ، رابط مناسبى براى